Antwerpen heeft sinds de jaren ’90 de betekenis van haar kaaien herondekt. Van Het Zuid tot voorbij de Kattendijksluis in het noorden, vormt de kaaienstructuur de ruggegraat van de stad. De kaaien verbinden de verschillende wijken van Antwerpen die door de eeuwen heen op de rechteroever van de Schelde zijn ontstaan.

Eerst werden de Oude Dokken aangelegd, vervolgens de Montevideo- en de Cadixwijk, en tegen het eind van de negentiende eeuw werd gestart met de bouw van de eerste droogdokken, op wat nu het Droogdokkeneiland heet. Samen met het Mexico-eiland vormen ze samen het plangebied van ‘t Eilandje.

Wat de Antwerpse kaaien bijzonder maakt is de reeks van opmerkelijke gebouwen die langs de Schelde als solitaire elementen op het stenen maaiveld staan: het Zuiderterras, het Steen, het Noorder-terras, het Loodswezen.

‘t Eilandje vervult een bijzondere functie als schakel tussen de oude stad en de nieuwe haven. Verankerd in het gebied ligt het maritieme geheugen van de stad Antwerpen. Bovendien herbergt het Droogdokkeneiland misschien wel het meest bijzondere erfdeel uit het verleden van ‘t Eilandje: de historische stadsdroogdokken.

Op vlak van infrastructuur zorgen de grote werken, namelijk de Oosterweelverbinding en het mogelijk sluiten van de Stadsingel, in de toekomst voor een uitstekende be-reikbaarheid van het gebied.

Het stedebouwkundig plan is ontwikkeld naar aanleiding van een prijsvraag inge-richt door het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen.

Om tot een totaalvisie te komen voor het Droogdokkeneiland werd een multidisci-plinair team samengesteld. Bijzondere aandacht ging uit naar de openbare ruimte en de integratie van de verschillende infrastructuren op en rond het eiland. Het plan wil het droogdokkeneiland deel laten worden van de ‘t Eilandje en de stad Antwerpen, zonder de authenticiteit van het eiland te verliezen. Karakter en structuur van het eiland waren de uit-gangspunten van het plan. Het eiland blijft asymmetrisch: groen, weids en open in de Scheldebocht, stedelijk en mineraal rond de stads-droogdokken.

De inrichting van het eiland wordt sober en stoer, net als de bebouwing. Twee bijzondere gebouwen spannen het plan op: het congrescentrum en het nieuwe havenhuis.

Openbare ruimte

Het Droogdokkeneiland behoudt zijn dubbel karakter. Aan de oostzijde richt het eiland zich op de haven en aan de westzijde op de rivier. De Parklaan markeert de scheiding tussen het dicht bebouwde stenige kaaiengebied en het meer ontspannen groene gebied, tegelijkertijd bindt de Parklaan ook deze gebieden: een intensief netwerk van voetgangersroutes die de laan op talloze plaatsen kruist.

De Kaaien

Net als elders in Antwerpen zijn de kades in dit gebied sober en doelmatig ingericht. Overal liggen de brede kades in de karakteristieke Antwerpse kasseien. De kades worden niet gedomesticeerd. Zij vormen een groot voetgangersareaal met een grote ruimtelijke diversiteit. Ook het oplopende vlak aan de noordkop ligt volledig in de granietkasseien en kent geen verbijzonderingen. De ruimtelijke variatie wordt niet verkregen door een gevarieerde inrichting maar door de zorgvuldige compositie van de bouw-massa’s waardoor een scala van straten, intieme pleintjes, kades en hoven ont-staat.

De ruige groene Oever

Het Scheldepark bestaat uit een droge grasvegetatie die past bij een estuariumgebied met daar-op een ijle aanplant van bomen. Het gebied wordt kriskras doorkruist door een stelsel van olifantenpaden waardoor dit groengebied intensief ontsloten is. In beeld lijkt het op een savannegebied. Een park met een uitgesproken karakter en een duidelijke sfeer zonder dat het zicht vanaf het kaaiengebied op de rivier wordt belemmerd. Het vaak weerbarstige klimaat moet voelbaar gehouden worden.

Het plan kent 3 deelgebieden:

Het Scheldepark

De inrichting van dit park sluit aan bij de bestaande specifieke kwaliteit van de Schelde en haar huidige ruige en groene oevers. Kleine bijzondere bebouwingsclusters ondersteunen het speciale karakter van dit weidse en open gebied. Het congrescentrum markeert en begeleidt de overgang van de zuidelijk ge-legen steense kaaien naar het ten noorden gelegen park.

De Droogdokken

De Parklaan scheidt het Scheldepark van de Droogdokken. Aan de dokken wordt in hoofdzaak ge-woond. De drie dokken ten noorden van de AWN loods worden herbestemd tot een maritiem buitenmuseum. Het stedelijk woon- en verblijfsgebied wordt gekenmerkt door bebouwing in meer en minder omsloten blokken.

Deze gebouwen hebben allen een semi-publiek hof. Het interieur van de bouwblokken staat in contrast met het stoere en weidse karakter van de droogdokken en de kades. De sfeer van dit interieur is warm en intiem. Door de combinatie van nieuwe en oude bebouwing ontstaan er pleinen en straten met een karakter dat geënt is op de bijzondere sfeer van de droogdokken.

Noordkop

De Noordkop van het plan-gebied maakt de overgang van de stads-droogdokken uit de negentiende eeuw naar de moderne haven. De schaal wordt groter en sluit aan bij het Amerikadok, de loodsen en de graansilo’s ten noorden van de Royerssluis. In de toekomst draagt ook de Oosterweelverbinding bij aan de maat en schaal van dit gebied. De Brandweerkazerne en het nieuw te bouwen Havenhuis functioneren als land-mark aan het Kattendijkdok.

Bijzondere monumentale gebouwen

Het projectgebied bevat twee heel bijzondere plekken die van betekenis zijn op stedelijk niveau. Op deze twee plaatsen voorziet het plan telkens in een bijzonder, monumentaal gebouw met een heel eigen programma. In de reeks landmarks op de Antwerpse kaaien komt het Congrescentrum met hotel en op de kop van het Kattendijkdok komt het Nieuwe Havenhuis, daar waar nu de torensilo ‘De Trouw’ staat. De ontwerper van beide gebouwen is Frank Gehry.

Het Congrescentrum vormt het start-punt van een wandelroute langs de Schelde-oevers. Aan de Scheldekant van het complex worden de foyers en de ontvangstruimtes voor de congressen voorzien. Mensen worden er ontvangen, kunnen vergaderen en napraten met het uitzicht op de historische binnenstad van Antwerpen. De hoteltoren is een baken in de Scheldebocht.

De brandweerkazerne is gebouwd in het begin van de vorige eeuw. Het is een monument en gaat deel uitmaken van een nieuw gebouwengeheel, nl het Nieuwe Havenhuis. In dit geheel is een nieuwe sculpturale toren opgenomen die de administratie van het havenbedrijf gaat huisvesten.