Van historisch postkantoor naar bruisende ontmoetingsplek

Herbestemming Utrecht, Neude

Het voormalige Hoofdpostkantoor aan het Neude in Utrecht is een iconisch Rijksmonument. Het staat prominent aan het plein en heeft een rijke detaillering aan exterieur en interieur. In het ontwerp van Rijnboutt wordt een extra volume toegevoegd aan dit karakteristieke monument. Het nieuwe volume voegt zich geruisloos in het bestaande gebouw, en zorgt er tegelijkertijd voor dat het voormalig postkantoor zich beter inpast in haar veranderende stedelijke context.

Karakteristiek postkantoor in Nederland

Na bijna 90 jaar sloot het gebouw de deuren als laatste postkantoor in Nederland. Het werd in 1924 door Joseph Crouwel ontworpen in stijl van de Amsterdamse School. De plattegrond van het net ontworpen Rotterdamse postkantoor aan de Coolsingel was het uitgangspunt, met een duidelijke voor- en achterkant. De voorkant van het gebouw kwam aan het Neude, een plein aan de Potterstraat. De achterkant van het gebouw met expeditiehof kwam aan de Oudegracht, waarvan men destijds dacht dat deze waterweg een verouderde vervoersader was en snel in onbruik zou raken.

Herbestemming voor moderne stedeling

Nu de Oudegracht een belangrijke culturele plek en winkelader van Utrecht blijft, is het wenselijk dat dit grote gebouw zich meer alzijdig gedraagt en in de plint – zeker aan de Oudegracht, maar ook aan de Potterstraat – gaat meedoen in het stedelijke leven. In opdracht van a.s.r. vermogensbeheer, krijgt het monument een flinke metamorfose. Onder de naam “Post Utrecht” wordt een ontmoetingsplek gecreëerd voor de moderne stedeling, een plek om te winkelen, studeren, verblijven en genieten. Het programma omvat 9.100m2 openbare bibliotheek, 5.400m2 winkels en 1.000m2 fietsenstalling dat in het Rijksmonument wordt gerealiseerd. De oorspronkelijke gebruiker van het gebouw – nu KPN – heeft nog maar 260m2 van het gebouw nodig voor internet- en telefoonservers.

Meer volume en verticale ontsluiting

De nieuwe functies vragen aanpassingen aan het gebouw. De bezoekers van de bibliotheek komen verder en hoger het gebouw in dan de oorspronkelijke bezoekers van het postkantoor, waarvoor meer verticale ontsluiting en daglicht op hogere verdiepingen gewenst is. De winkels willen meer contact met de straat. En hoewel het een groot gebouw is, is er toch meer volume nodig om dit hele programma kwijt te kunnen. Dit kan ingepast worden in het voormalige expeditiehof, maar een nieuw volume toevoegen aan een dergelijk karakteristiek monument is niet vanzelfsprekend. Omdat in het ontwerp van Rijnbouttt dit nieuwe volume de belangrijkste architectonische karakteristieken van het postkantoor respecteert en overneemt, wordt het als familie van de oorspronkelijke architectuur beschouwd. Belangrijke onderdelen hierin zijn het prominente dakvolume, de hiërarchie in hoogtelijnen, de ritmiek in verticale belijning en het spelen met vooruitstekende vlakken. De nieuwe verticale ontsluiting en de daglichten worden op strategisch gekozen plekken gerealiseerd, om minimaal verlies te hebben van oorspronkelijk materiaal. Met zijn moderne vormgeving blijft het wel een eigen individu, die zijn plaats naast het oorspronkelijke gebouw verdient.

Nieuwe entrees

De entree aan het Neude met de centrale hal voor de bibliotheek blijft natuurlijk een belangrijke voorkant. De nieuwe gevel en entrees voor winkels, een brasserie met uitzicht op het water en een auditorium geven het gebouw een tweede voorkant aan de Oudegracht. Met het creëren van deze nieuwe voorgevel en met het maken van entrees in de gevel van de Potterstraat – deels waar deze zich oorspronkelijk bevonden en deels nieuw -, wordt Post Utrecht als gebouw en als programma opnieuw ingepast in zijn huidige stedelijke context.