De middenschaal

Maatschappelijke ontwikkelingen vragen om het continu scherp houden van benaderingswijzen en vakgereedschappen. In het proces van voortschrijdende verstedelijking moet ruimte opnieuw worden georganiseerd, voor sociale veranderingen, maar ook voor het fysiek vernieuwen van gebouw, buurt en stad. Samenwerken van ontwerpende disciplines is nodig, brengt ontwerp, onderzoek en strategie bij elkaar en opent mogelijkheden voor toekomstige opgaven.

Wildemanbuurt Amsterdam Osdorp

De verbouw van stad en land is in Nederland aan de orde van de dag. Maatschappelijke en economische ontwikkelingen leiden voortdurend tot verstedelijking en stedelijke vernieuwing. Onderdelen van stad en landschap zijn versleten. Er zijn voortdurend functionele en ruimtelijke veranderingen; programma komt, groeit, verdwijnt of verhuist naar elders. Ook gebouwen, terreinen en infrastructuren raken letterlijk ‘op’ en kunnen niet langer voldoen aan hedendaagse en toekomstige eisen. Er moet aan onderdelen van de stad worden gesleuteld.

A2 Maastricht - Fragmenten en passtukken, verbinden van stadsdelen

Lang is hiervoor in de stedenbouw het begrip ‘plan’ gehanteerd. Wat men van plan is, wordt ook zo uitgevoerd. Plannen geven een handelingsperspectief aan; er is een doel, een duidelijk begin, de overheid die als initiatiefnemer optreedt en het vervolg mondt uit in een lineair georganiseerd werkproces, waarbij halverwege het proces het publieke stokje wordt overgenomen door private partijen. Procedures verlopen nu anders; de overzichtelijke volgorde van het klassieke planningsmodel is door elkaar geschud.

Belcanto, Schalkwijk Haarlem - Van mono naar multifunctionele wijk

Stedenbouwkundige planvorming vindt gelijktijdig plaats met de ontwikkeling van bouwplannen. Private partijen hebben bij stedelijke transformatieopgaven al posities verworven, zijn vroeg bij de planvorming betrokken of nemen het initiatief. Inzicht in de ruimtelijke mogelijkheden, in samenhang van programma, ruimte en geld, wordt door ontwerpverkenningen inzichtelijk gemaakt. Stedenbouw en architectuur hebben elkaar meer dan ooit nodig. Inzicht op alle schaalniveaus is bij het onderhandelen en bij het vinden van publiek en politiek draagvlak immers onmisbaar. In vervolgfasen resulteren verkenningen en studies over een project in bouwplannen, in plannen voor de openbare ruimte en in een bestemmingsplan.

Het proces van bouwen aan de stad heet nu integrale gebiedsontwikkeling of ontwikkelingsstedenbouw. Projecten die meer gericht zijn op de betekenis die een dergelijk project voor de stad kan hebben, worden stedelijke projecten genoemd. Deze projecten richten zich op een fragment van de stad, zijn complex van aard en kennen een versnipperd opdrachtgeverschap. De reikwijdte en het belang van het project zijn groter dan de omvang van het feitelijke projectgebied.

‘s-Gravendreef Den Haag Leidschenveen - Stedelijke complexiteit met oog voor de details

Kenmerkend voor dit type project is dat het stedenbouwkundig ontwerp gekoppeld is aan de middenschaal. Deze blijkt uiterst werkbaar voor het uitdenken van voorstellen voor de middellange termijn en voor te ontwerpen complexe stedelijke ensembles met een architectonische expressie, waarin openbare ruimte en bebouwing opnieuw samengaan. Op de middenschaal moet de stedenbouw zich bedienen van fysiek ruimtelijk repertoire, van landschapsarchitectonische en architectonische middelen en dient de architectuur haar relatie met de context in massa en ruimte te uiten. Op de middenschaal wordt het spel gespeeld, van integratie van infrastructuur en de stad, tussen openbare, collectieve en private ruimten, tussen architectuur, landschap en stedenbouw, tussen ontwerp, programma en financiële aspecten. Projecten op de middenschaal zijn altijd verbonden aan andere plekken en schaalniveaus. Ze maken deel uit van ruimtelijke en niet-ruimtelijke netwerken en vragen om betrokkenheid vanuit verschillende partijen en disciplines om tot op uitvoering gericht maatwerk te kunnen leiden.

VOC Cour Amsterdam