BIM

Beeldender dan een maquette

Gepubliceerd in Rijnboutt magazine #5 ‘Nieuwe posities’ Download magazine

Virtueel de deur door, de trap op en alle verdiepingen verkennen. Het lijkt een videogame, maar het is een 3D-gebouwmodel, dat het architectonisch ontwerp tot in detail laat zien. “BIM past perfect bij onze transparante manier van werken,” zegt Frederik Vermeesch.

Bimmen: de term is al een aantal jaar populair in de bouw. Steeds meer architecten vermelden op hun website dat ze het kunnen. BIM, voluit Building Information Modelling, is de nieuwe wondertool van architecten waarmee ze virtuele 3D-gebouwen in de computer zetten. Wat men precies onder bimmen verstaat, verschilt per bureau, vertelt ArchiCAD-specialist Mariëlle Vissers: “De een doet er meer mee dan de ander.” Rijnboutt, die in 2008 aan BIM begon, is inmiddels behoorlijk ‘verbimd’. “Er zijn hooguit tien bureaus in Nederland die er op deze schaal mee werken,” zegt Bart van der Vossen, “intelligent 3D-tekenen is voor velen nog toekomstmuziek.”

Exploded view van alle unieke projectonderdelen De Ontmoeting Amstelveen

Ondanks de crisis die zich aandiende, investeerde het bureau fors in de programmatuur en training. “We waren ervan overtuigd dat het efficiënter kon, en dat bleek te kloppen: het proces wordt er merkbaar beter van.” BIM voegt letterlijk een extra dimensie toe aan het ontwerpproces. Bij het ‘oude’ 2D-ontwerpen worden plattegronden, gevels en doorsnedes apart getekend. Als er gedurende het traject iets in de plattegrond verandert, moeten alle andere tekeningen stuk voor stuk handmatig aangepast worden. Een tijdrovende en foutgevoelige klus. BIM brengt verbetering op dit vlak: er wordt als het ware een maquette in de computer gebouwd waar je allerlei data aan kunt hangen en ook weer uit kunt halen. Vanuit dit 3D-model genereert de computer niet alleen moeiteloos plattegronden, gevels en doorsnedes, maar ook kozijnstaten en stuklijsten.Een aanpassing in het ontwerp hoef je maar één keer in te voeren. Dat scheelt tijd en missers. De foutjes die er met handmatige wijzigingen in kunnen sluipen, filtert de computer er nu meteen uit. Daarmee brengt BIM de faalkosten aanzienlijk omlaag.

Cirkeltjes

Een ander punt van winst ligt in de communicatie met de opdrachtgever. Naast alle traditionele technische producten, kun je met BIM al in een vroeg stadium renderingen, filmpjes en perspectieven laten zien. “Na een week werken kunnen we al heel veel informatie delen met de opdrachtgever,” zegt Van der Vossen. “Je kunt het ontwerp samen uitgebreid van binnen en buiten bekijken.” Hij laat zien hoe hij opdrachtgevers trakteert op exploded views, vogelvluchten en interactieve 3D-modellen. Al pratend snijdt hij een gebouw open, laat een ontwerp voor het herbestemde postkantoor in Utrecht zien op basis van de originele plattegrond, en legt daar met een muisklik de nieuwe overheen.

Exploded view begane grond, constructie en dak AaBe Tilburg

“Bij het bekijken van 2D-tekeningen is het een stuk lastiger om je het werkelijke gebouw al voor te stellen,” zegt Vissers. “In BIM kun je als in een computerspel door het project heen wandelen. Er zijn dus veel minder woorden nodig om uit te leggen hoe een gebouw eruit gaat ziet.” Daarmee is BIM een ideaal middel voor opdrachtgever en opdrachtnemer om op één lijn te komen. Al bij een eerste bijeenkomst zijn cirkeltjes op een plattegrond direct herkenbaar als kolommen. Deze transparantie aan het begin kan kostbare wijzigingen later in het traject voorkomen.

Toverspreuk

De transparante werkwijze komt ook de samenwerking met de andere adviseurs ten goede. Een groot deel van de faalkosten is vaak te wijten aan te weinig onderlinge afstemming. Dit probleem wordt aangepakt door het model digitaal te delen met de constructeur, installateur en aannemer. Deze variant wordt Big BIM genoemd: via een algemeen uitwisselingformaat kunnen de constructie en installaties worden toegevoegd aan het bouwkundig model of andersom. Voorbeelden van projecten die het bureau momenteel zo aanpakt, zijn AaBe in Tilburg, De Ontmoeting in Amstelveen, La Vie in Utrecht en de Aalmarkt in Leiden. Voor dat laatste project zijn 34 monumenten virtueel vertaald naar BIM voor een optimaal winkelontwerp. De architecten benadrukken dat daardoor kostbare meters zijn gewonnen die in de oude werkwijze nooit gevonden waren.

“Voor complexe opdrachten is deze manier van werken echt een uitkomst,”zegt Vissers. “Ter illustratie noemt ze Eye, het net geopende filmmuseum in Amsterdam. “Aan de ingewikkelde staalconstructie is met BIM gewerkt. In 2D was daar vast van alles misgegaan.”

Nog niet alle projecten hebben een Big BIM stempel, maar Rijnboutt ontwerpt niets meer zonder Little BIM. Dat betekent dat intern altijd aan een gezamenlijk 3D-model wordt gewerkt. “BIM past perfect bij de transparante manier waarop wij werken,” zegt Frederik Vermeesch. “Dat is niet de klassieke top-down aanpak, waarbij de architect zijn opdrachtgever vertelt wat goed voor hem is. Wij maken graag samen een ontwerp en vinden het belangrijk dat opdrachtgevers actief deelnemen aan besluiten. Met BIM kunnen wij hun de middelen aanreiken om tot de juiste beslissing te komen.” Rijnboutt blijft dus bimmen, en blijft ook graag in de voorhoede lopen; binnenkort gaat het eerste stedenbouwproject in BIM van start. Het is nog wachten op BIM voor landschapsontwerp, maar als dat er komt, wordt ook dat zeker omarmd. “BIM biedt meer efficiëntie, controle en inzicht en het is ook nog eens leuk om zo te werken,” besluit Van der Vossen. “Het lost niet álles op, uiteindelijk is het geen toverspreuk maar gereedschap. Maar het is wel heel intelligent gereedschap.”

Tekst en interview: Willemijn de Jonge