Rijnboutt Architectuur, Stedenbouw, Strategie en Landschap

Fort Cochin India

Het project ‘Fort Cochin heroverd’, waarmee Martijn Al onlangs afstudeerde als landschapsarchitect aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam, is opgenomen in de Blauwe Kamer.

Het project betreft een ontwerp voor het voormalige vestingstadje Fort Cochin aan de zuid-westkust in India. Het door Portugezen gestichtte, door Nederlanders verbouwde en vervolgens in Engelse handen belandde voormalige vestingstadje Fort Cochin verandert langzaam in een dode museumstad. In een poging het verleden te beschermen houdt de gemeente nieuwe ontwikkelingen tegen. Het fort wordt steeds meer een decor voor toeristen. Doel van het ontwerp voor de buitenruimte van het fort is het oude fort van betekenis maken voor de bewoners van de omliggende stad en hiermee vitaliteit in het fort terug te brengen. Hierbij wordt niet gekozen voor het naar boven halen van één moment uit het gelaagde verleden, maar wordt een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan het verhaal van Fort Cochin.

Paul Meurs adviseert in het boek ‘World Heritage Site Olinda in Brazil’ over het vestingsstadje Olinda in Brazilie om niet de ideale toekomst te plannen voor de hele stad. Gezien de taaie werkelijkheid dringt hij erop aan om de absolute kwaliteit van de stad op verschillende schaalniveaus te benoemen, en alle moeite, geld en communicatie op deze aspecten te richten.

Met dit doel voor ogen is de zogenaamde ‘kwaliteitskaart’ gemaakt, waarin de belangrijkste kwaliteiten van nu en uit het verleden van Fort Cochin zijn samengevat. Deze kaart vormde de onderlegger voor het ontwerp.

De strategie die als doel heeft dat het fort wordt toegeëigend door de bewoners bestaat uit drie gerichte ingrepen. De eerste ingreep is het in gang zetten van een lange termijn-ontwikkeling die de verwaarloosde kuststrook omvormt tot een recreatieve trekpleister voor de omliggende stad. Ten tweede worden met een fysieke ingreep de kuststrook en het oude hart van het fort met elkaar verbonden. Tot slot worden de vaak verborgen historische relicten in het oude hart toegankelijk en zichtbaar gemaakt en wordt ruimte geboden aan initiatieven van derden.

Het zwaartepunt van het ontwerp ligt in de kustzone van het fort. Naast een aaneengesloten en schaduwrijke boulevard wordt een oer-Hollandse ingreep voorgesteld: een waterkundig element. Langs de gehele kustlijn komt een rif, dat zowel een dynamiek van landschapsvorming als een dynamiek van gebruik in gang zet. Het nieuwe strand-landschap dat zich in de luwte van het rif zal ontwikkelen beschermt op termijn het voormalige fort tegen de Arabische Zee die steeds meer kust afslaat. De verdediging tegen vijanden overzee is daarmee vertaald naar verdediging tegen water. Daarnaast biedt het strand-landschap ruimte voor gebruik aan stadbewoners en een ankerplaats aan visserboten, een lokale economie. Het fort wordt heroverd door de bewoners!

Rijnboutt heeft afgelopen anderhalf jaar gewerkt aan het stedenbouwkundige gedeelte van het vernieuwingsplan. In maart 2010 is de eerste aanzet van het vernieuwingsplan voor de Jacob Geelbuurt gepresenteerd aan haar bewoners. Het vernieuwingsplan laat zien welke kwaliteiten de buurt heeft en welke problemen er zijn, wat er nodig is om de woon, werk en leefsituatie te verbeteren. Hoewel bewoners vaak nog met veel plezier in deze buurt leven en wonen, wordt de buurt steeds kwetsbaarder. Daarom is er eind 2008 door voormalig Stadsdeel Slotervaart en woningcorporatie De Alliantie gestart met de vernieuwing.

Het bestaand stedenbouwkundig patroon, met rechthoekige woonvelden, groene hoven en continue en rechtlijnige straatruimten vormt de duurzame onderlegger voor het programma en de nieuwe inrichting van de Jacob Geelbuurt. Een belangrijke kwaliteit van de buurt is de grote hoeveelheid openbare ruimte: groen, water , straten, hoven en schoolpleinen. Als gevolg van het fysieke vernieuwingsprogramma neemt de druk op het openbare gebied toe: er komen meer en grotere woningen en er is een toename van het parkeren en stallen van auto’s. Tegelijkertijd moet de vernieuwing resulteren in meer woonkwaliteiten en meer profijt van de openbare ruimte.

Een wezenlijk onderdeel van de Wijkaanpak is de actieve rol van bewoners bij de vernieuwing. In het participatieplan Mét bewoners naar een betere buurt is deze rol vastgelegd. Onder het motto ‘Jacob Geel Samen Beter’ maken het stadsdeel en de Alliantie samen met bewoners en ondernemers toekomstplannen voor de buurt en werken zij aan een prettig leefbare buurt. Het doel van de vernieuwing is de woon, werk en leefsituatie in de buurt verbeteren door;

• kinderen, jongeren en volwassenen te stimuleren om hun persoonlijke situatie te verbeteren en het beste uit zichzelf te halen;

• tuinstedelijk qua karakter;

• een aantrekkelijk woonmilieu te ontwikkelen met een uitnodigende openbare ruimte en gevarieerder woningaanbod zodat de huidige bewoners hun woonsituatie kunnen verbeteren en de buurt aantrekkelijk wordt voor nieuwe bewoners van buiten de buurt;

• grote verscheidenheid in woonmogelijkheden (bestaand, gerenoveerd, nieuwbouw);

• sociale stijgers vast te houden in de wijk door voor hen wooncarrière mogelijk te maken en te zorgen voor een veilige en prettig leefbare buurt;

• nieuwe voorzieningenzone met oa brede school/ community center.

Na de stedelijke vernieuwing zal de Jacob Geelbuurt in 2020 een buurt zijn geworden waar iedereen prettig woont en leeft, bewoners van het eerste uur goed bediend oud kunnen worden, kinderen hun talenten ontplooien en jongeren carrière maken. De buurt is dan ook uitvalsbasis voor “wereldburgers” die verbonden zijn met de wereld om de hoek.

Het intensieve en zorgvuldige participatietraject dat tijdens het opstellen van het vernieuwingsplan heeft plaatsgevonden, wordt voortgezet. Bewoners en ondernemers staan centraal en blijven dit. Het motto is en blijft ‘Jabob Geel Samen Beter’.